Szachowa tabliczka mnożenia – czyli o tym w jaki sposób poprawnie i szybko przewidywać oraz oceniać tysiące pozycji czy też dziesiątki wariantów

Dzisiejszym tematem będzie szachowa tabliczka mnożenia – czyli powiemy sobie o tym w jaki sposób poprawnie i szybko przewidzieć oraz oceniać tysiące pozycji czy też dziesiątki wariantów.

Tabliczka mnożenia powinna być w głowie. Trzeba ćwiczyć dotąd aż nabierzemy biegłości. Tak samo jest w szachach – jest kilkaset lub kilka tysięcy pozycji, które trzeba znać tak samo sprawnie i szybko jak tabliczkę mnożenia w matematyce. Im wyższy poziom chcemy osiągnąć tym trzeba więcej znać pozycji „od ręki”.

Pomyśl czy na pytanie ile jest 3x10 zastanawiasz się dłużej niż 1-2 sekundy czy też odtwarzasz pewne wartości z tabeli? A jak ktoś zapyta: 6x8, 9x7, 8x3, 7x6? Co wtedy? No właśnie! W tym celu należy opanować tabliczkę mnożenia.

A co to ma wspólnego z szachami? W szachach także występują pewne tabele, których opanowanie jest po prostu... niezbędne! A po co? Po to, abyś realizował podstawowe obliczenia w mgnieniu oka i przy okazji bezbłędnie. Trzeba zatem opanować pewne podstawowe pozycje i zapisać je u siebie na twardym dysku w głowie (a ściślej - w pamięci długotrwałej).

Bez biegłej znajomości setek lub tysięcy pozycji (schematów) nie będziemy w stanie grać partii na przyzwoitym poziomie i stale rozwijać się szachami. Niestety czas do namysłu jest ograniczony, zaś ilość możliwych pozycji (czy też wariantów gry) jest na tyle astronomiczna, że "lepiej" sprowadzać grę na tory, które doskonale znamy i rozumiemy.

Tabliczka mnożenia dzięki której przyspieszamy znacząco nasze (bardzo proste) obliczenia. Być może widzisz, że w powyższej tabeli są pewne dane, które na pierwszy rzuk oka... nie wiadomo skąd się wzięły. Domyśl się, gdyż jest to na tyle proste zadanie, że bardzo łatwo jest odkryć jego sekret!

Dan Heisman pisze o tym nieco obszerniej w artykule: Tactical Sets and Goals który można ściągnąć i przeczytać o czym pisze autor rubryki Novice Nook (z ChessCafe):
http://www.chesscafe.com/text/heisman109.pdf

Seria dobrych zbiorów zadań dla ambitnych amatorów – czyli jak z taktycznego poziomu 1700 można zrobić 2000

Czasami spotykamy ambitnych amatorów, którzy chcą spróbować poważnie popracować nad szachami. Wiadomo, że do poziomu 2000 najważniejszym elementem jest zdecydowanie taktyka (oczywiście inne też są absolutnie niezbędne, aby osiągnąć ten poziom). Jedni powiadają, że taktyka to 99% szachów, inni zaś mówią, że bez opanowania taktyki na przyzwoitym poziomie… nie ma możliwości przebić się przez poziom 1800.

Warto zastanowić się co trzeba zrobić, aby sprawdzić naszą wiedzę dotyczącą stopnia i zakresu opanowania taktycznych motywów – dzięki nim bowiem możemy albo osiągać przewagę, albo ją realizować czy też w końcu szukać ostatniej deski ratunku za pomocą solidnej obrony.

W tym miejscu zaprezentuję jedną z najlepszych pozycji z jaką miałem okazję się zetknąć. Mianowicie są to 4 zbiory zadań (seria „2000 zadań”), które z pewnością mogą nam pokazać jak dużo umiemy i przetestować nasze zrozumienie taktyki w takich sferach jak: związanie, podwójny atak, odciągnięcie, zaciągnięcie oraz następne: blokada, oswobodzenie (odkrycie) przestrzeni, odkryty atak, przesłona, wtrącony ruch, rentgen czy zniszczenie obrońcy.

Natomiast znajomość elementów taktyki w końcówkach obejmuje takie końcówki jak: pionowe, wieżowe, gońcowe, skoczkowe, hetmańskie oraz przejścia do fazy końcowej.

Jeśli chcecie dowiedzieć się nieco więcej, zapraszam do przeczytania krótkiego artykułu w stylu minirecenzji (5 stron, format PDF): http://beginnerchessimprovement.weebly.com

Szachy i gra Fair Play - czyli słów kilka o tajemnicy logicznego zakończenia partii

Na czym polega potoczne rozumienie gry „fair play”? Czy jest to gra do końca czy też zgodna z zasadami? Po czym poznać, że ktoś nie zachowuje zasad zdrowej, szlachetnej i sportowej rywalizacji? Oto moje trzy grosze:

Nie grasz fair jeśli doszło do logicznego końca, a ty nie potrafisz tego zaakceptować. Na czym może to polegać? Przykładowo osiągasz pozycję K+p bandowy przeciwko K, który jest przed pionem. Przeciwnik proponuje remis, a ty go odrzucasz. Co to może znaczyć? Otóż jest to ewidentny brak szacunku do przeciwnika, pomimo że według przepisów „nie można nic zrobić” (tzn. nie ma technicznie możliwości ukarania przeciwnika).

Tym samym jest też granie końcówki K+H na K+H czy K+S na K+S. Wiadomo, że w żaden normalny, logiczny i sensowny sposób nie można tego wygrać… a jednak niekiedy jeden gracz przeciąga partię, marnując czas drugiego zawodnika.

Partia nie może zostać wygrana normalnymi środkami i przeciwnik pokazuje, że za każdym razem jest w stanie odeprzeć możliwość realizacji przewagi. Pozycja nie ulega zmianie (uproszczeniu czy przekształceniu), a jeden z zawodników robi neutralne ruchy, które w żaden sposób nie zmieniają ani oceny ani charakteru pozycji. Warto zastanowić się jaki jest sens i cel takiego zachowania - na pewno jednak nie jest to gra w duchu fair play.

Nie grasz fair jeśli jest ewidentny remis, a ty czekasz aż twój czas zostanie maksymalnie wytracony. Przykładowo mając końcówkę K+p bandowy kontra K – lub K+W+p bandowy przeciwko K+W… pomimo tego, że doskonale każdy wie, że nie sposób tego wygrać, to ty jednak wykonujesz neutralne ruchy nie zmieniające charakteru pozycji a także nie wskazujące na to, że próbujesz zrobić postęp i realizować przewagę.

Pamiętajmy jeszcze o jednym: gra fair play nie może być do końca regulowana przepisami, ponieważ FAIR PLAY polega na tym, aby nie tylko zrozumieć istotę rzeczy, lecz także przyznać się przed sobą i zaakceptować fakt, że normalnymi środkami nie można już nawiązać walki i niejako naturalnie się ona kończy (pomimo, że technicznie można wykonać 50, 100 czy 200 ruchów).

Kiedy jeszcze grasz nie fair? Chociażby wtedy, gdy stale proponujesz remis, widząc że przeciwnik stara się zmieniać charakter gry i/lub realizować przewagę. Także wtedy, gdy nie przyjmujesz remisu w sytuacji, gdy nie można już logicznie rozwijać gry.

Dlaczego tak trudno jest grać w duchu FAIR PLAY?

To trudne pytanie, ale na pewno nie będziesz w stanie grać szlachetnie i z szacunkiem dla przeciwnika (i obserwatorów zwanych kibicami) jeśli:

a) nie potrafisz pogodzić się z porażką lub remisem

b) nie chcesz zaakceptować tego, że przeciwnik okazał się lepszy od ciebie lub ty sam nie byłeś dostatecznie dobry, aby zasłużyć na sukces (wygraną lub remis)

c) jeśli będziesz stale podpierał się przepisami zamiast wykazywać się zdrowym rozsądkiem, brakiem ludzkiego podejścia do rywalizacji oraz zrozumienia istoty walki sportowej (rywalizacji) jak też tak zwanego logicznego końca gry.

d) uznajesz przeciwnika za niegodnego lub gorszego od siebie. Nie ma znaczenia czy usprawiedliwiasz to rankingiem czy pozycją społeczną albo tytułem przed nazwiskiem lub ilością wygranych.

Czy to wszystkie sytuacje? Absolutnie nie! To tylko zarys tego co uważam za istotne.

Należy jeszcze podkreślić, że granie FAIR PLAY nie jest dziś modne, ponieważ obecnie wyznawane wartości i zachowania ludzi mówią o tym, aby być panem samego siebie i niczym oraz nikim poza sobą się nie przejmować. Szalechetne zachowanie nie jest w cenie. Czasem zdarza się tak, że jest wręcz wyśmiewane czy też piętnowane! Niektórzy ludzie za zwycięstwo oddaliby nie tylko własną rodzinę, ale przede wszystkim wszystkich i wszystko poza sobą. Żądza wygrywania, chciwość, brak pokory oraz zrozumienia i odpowiedniego podejścia sprawia, że zamiast rozwijać się szachami i walczyć ze SWOIMI WADAMI oraz SŁABOŚCIAMI… to zawodnik poszukuje „drogi na skróty” – byle tylko odnieść tak zwane zwycięstwo (bez względu czy będzie ono warte punkta, czy 1 miejsce w tabeli). Jeśli jednak nie odróżniamy zwycięstwa (a ściślej - jego istoty) od wygrywania, wówczas następuje zaburzenie polegające na tym, że zawodnik rekompensuje sobie efekty poprzez: "nie ważne w jaki sposób wygrywam, ważne że wygrywam". Dla osób, które doskonale czują temat można dodać: "do celu... po trupach"?!

Poniżej prezentuję jeden przykład braku szacunku, który sprawił, że z bardzo ciekawej partii i niemalże pewnego widowiska bądź przedstawienia (w pozytywnym znaczeniu!)… zrobione zostało bagno. Żenada i brak świadomości oraz zrozumienia sytuacji sprawiła, że idea fair play o mojego przeciwnika… ulotniła się.

Warte zaznaczenia jest jednak to, że zostało to szybko wychwycone i ukarane (za co dziękuję osobie, która miała odpowednią postawę i odwagę, aby podjąć konieczne kroki, by zakończyć ten niecny proceder). Uważam, że osoby, które nie potrafią respektować pewnych wartości i zasad… powinny być izolowane (odsuwane) od graczy (grup osób), którzy wzajemnie okazują sobie szacunek. Pamiętajmy, że nie zawsze musimy się wielbić i lubić przy szachownicy, ale idea fair play służy temu, aby dawać sobie nawzajem komunikat: „szanuję cię jako gracza, więc rozumiem, że nie wolno mi podejmować ŻADNYCH działań niezgodnych z zasadami szlachetnej oraz sprawiedliwej rywalizacji”.

Szkoda, że niektórzy nie potrafią pogodzić się z tym, że przeciwnik jest przede wszystkim człowiekiem i należy mu się szacunek. Dopiero potem rywalizujemy z nim, przede wszystkim jednak w duchu czystej, sprawiedliwej i uczciwej rywalizacji. Niestety, do pewnych rzeczy trzeba dojrzeć.... a rozwój moralny (na którym bazują podstawy fair play) nie idzie w parze ani z rozwojem fizycznym ani intelektualnym. To może wyjaśniać dlaczego są osoby, które nie stosują (albo także nie akceptują czy nie rozumieją) idei FAIR PLAY - bez względu na to czy mają lat 6, 13, 19 czy 90.

http://mekk.waw.pl/mk/watchbot/game/3515506

Mistrzowie i arcymistrzowie szachowi kontra amatorzy – dlaczego jedni bywają lepsi oraz jak ćwiczyć, aby przybliżać się do poziomu szachowych ekspertów

Dlaczego lepiej oraz szybciej znajduje plany oraz liczy warianty, rzadziej się myli i wie więcej? Co takiego ma mistrz czego nie ma przeciętny gracz szachowy? Talent, pamięć a może intuicja? W jaki sposób możemy zbliżać się od ich mistrzowskiego poziomu? Czy jest to łatwe i w ogóle możliwe? Jeśli tak, to co należy robić? Tak w ogóle to kim jest mistrz szachowy?

Na te i inne pytania będziemy poszukiwać odpowiedzi i zachęcać do własnego, twórczego i odważnego formułowania wniosków. Na chwilę obecną mogę powiedzieć, że jest kilka bardzo istotnych informacji, które mogą być użyteczne nie tylko dla tych, którzy lubią czytać o zagadnieniach związanych z szachami, lecz także dla tak zwanych praktyków (czyli graczy).

Tyle tytułem wstępu – jako drobna propozycja dla rozważań, proponuję przyjrzeć się tej oto krótkiej liście (to tylko część całości). Być może sami dojdziecie do pewnych wniosków.

Poniżej zobaczmy jakie mogą być różnicę między mistrzem a amatorem – niektóre bywają subtelne, inne natomiast niekoniecznie.

Jeśli chcecie dowiedzieć się nieco więcej, zapraszam do przeczytania krótkiego artykułu (2 strony, format PDF): http://beginnerchessimprovement.weebly.com

Końcówki, które bywają nudne oraz trudne – czyli o tym jak sprawić, aby były znacznie łatwiejsze i bardziej interesujące

Jest grupa szachistów, którzy wręcz miewają awersję i czują wstręt związany z końcówkami. Są one dla nich nie tylko nudne, ale i trudne. Z czym się to wiąże i czy można coś na to poradzić?


Okazuje się, że niestety tak! Trzeba jednak zaakceptować kilka zasad, bez których nie sposób czerpać radości ze studiowania końcówek. Oto te zasady:

1. Partia nie musi kończyć się w grze środkowej atakiem matowym. Owszem, bywają takie partie, ale w przypadku zawodników o w miarę zbliżonym poziomie… dopiero o wyniku decyduje końcówka.

2. Końcówka jest interesująca jeśli potrafisz zrozumieć, że niekiedy pozornie równa pozycja, tak naprawdę jest wygrana dla jednej ze stron.

3. Znasz możliwie jak najwięcej (kiedyś opisywałem wszystkie 20) motywów taktycznych. Bez znajomości motywów nie masz szans sprawić, aby końcówki mogły być dla ciebie ciekawe. A o zachwycaniu się nie będzie mowy

4. Posiadasz przynajmniej podstawowy zasób wiedzy dotyczący idei w końcówkach (np. kwadrat przemiany, opozycja, pola krytyczne, odpychanie barkiem, itp.). Bez tego końcówki będą bardzo trudne i rzeczywiście mogą być nudnawe. Natomiast liczenie końcówki zamiast ocena poprzez kwadrat przemiany czy też zajęcie pola krytycznego… to tak jak liczenie mata w pozycji król i hetman na króla. Czy jest w ogóle sens robić coś co na pewno będzie nudne?

5. Nie przeraża i nie nudzi cię to, że nie każde rozwiązanie to mat królowi lub poświęcenie wszystkich figur.

6. Analizujesz końcówki, które rozumiesz, a nie takie w których przewaga jest realizowana przez 40 alb 60 ruchów. Najlepsze są takie końcówki w których widzisz pewne elementy, ale musisz sprawdzić dlaczego niektóre rozwiązania nie są efektywne. Zasada jest prosta: im słabszy jesteś w końcówkach tym łatwiejsze powinieneś przerabiać. Rzucanie się na głęboką wodę i analizowanie remisowej końcówki K+W z pionami f+h przeciwko K+W z pewnością będzie mało sensowne a i fascynacji w tym względzie może być bardzo ciężko się doszukać. Tak samo analizowanie końcówki K+2S przeciwko K+p. Szczerze mówiąc to jest dość dużo końcówek co do których sam mam duże opory.

Białe zaczynają i wygrywają (rozwiązanie - wraz z analizą - zawarte jest w artykule).

Mi znalezienie rozwiązania zajęło 2 godziny, a Ty jak szybko dasz radę poradzić sobie z tym niezwykle tajemniczym i nietypowym zadaniem wieżówkowym? 10 minut wystarczy?

Jeśli chcecie dowiedzieć się nieco więcej, zapraszam do przeczytania artykułu (7 stron, format PDF): http://beginnerchessimprovement.weebly.com

Wygrywanie, przegrywanie, remisowanie – dlaczego to ważne i jak do tego podchodzić

Dziś tematem będzie wygrywanie, przegrywanie, remisowanie – dlaczego może to być ważne i jak do tego podchodzić - denerwować się czy zachwycać?! A może wyciągać wnioski i przyjmować informacje zwrotne? Zobaczmy. Spróbujemy zastanowić się także nad tym czy wygrywanie zawsze jest korzystne!

Wygrana partia może przybierać różne oblicza:

1. Można wygrać swoją znakomitą grą, gdy przeciwnik stawił świetny opór, ale w końcu udało nam się po długiej walce wykazać naszą przewagę.

2. Można wygrać poprzez gruby błąd przeciwnika – czyli potocznie mówiąc, dzięki podstawce. Im większa tym bardziej bolesna.

3. Można wygrać, gdyż przeciwnik nie wyrobi się w czasie – możemy mieć pozycję lepszą, gorszą lub równą.

4. Można wygrać, ponieważ przeciwnik z nie do końca znanych nam powodów podda się lub grając przez Internet – nie wróci do szachownicy.

5. Można wygrać dzięki wspomaganiu się – potocznie mówiąc: oszukiwaniu. Jest wiele sposobów, aby w ten sposób wygrywać.

6. Można wygrać dzięki sile wyższej – przykładowo przeciwnik zasłabnie lub też zresetuje mu się komputer lub zerwie mu połączenie, tak iż nie będzie w stanie wykonać kolejnych ruchów.

Podobnie można przegrać (będąc niejako z drugiej strony) lub też zremisować.

Zastanówmy się czy wygrywanie (bez oszukiwania, grając przyzwoicie) zawsze jest korzystne. Wystarczy zwrócić uwagę na sytuacje, gdy sukcesy na szachownicy nie są wcale tym samym czego należy oczekiwać, mając na oku stały rozwój szachowy (w myśl powiedzenia: „wymagajcie od siebie, nawet jeśli inni by od was nie wymagali”).

Wygrywanie nie jest korzystne, gdy:

1. Nie wkładamy w to odpowiednio dużo wysiłku – słowem jeśli jest zbyt lekkie, łatwe i przy okazji przyjemne. Można znaleźć sobie przeciwnika o 200, 300 punktów słabszego i ogrywać go, tym samym poprawiając statystyki wygranych.

2. Nasze wygrane zawdzięczamy pomocy partnera, a nie naszym zdolnościom. Inaczej mówiąc, gdy przeciwnik nie jest (lub nie chce) w stanie sprawić, że będziemy się męczyli, aby wygrać.

3. Stale w krótkim okresie czasu wygrywamy wyłącznie z jedną osobą. Grywając w ten sposób szybko przyzwyczajmy się do stylu gry partnera, jego możliwych błędów i bezlitośnie wykorzystujemy je. Wygrane są zaliczane, pytanie tylko czy są one istotne.

4. Nie uczymy się nowych rzeczy poprzez rozgrywanie partii. Wbrew pozorom w czasie partii możemy dostrzegać elementy, które normalnie bywają dla nas niejako „poza zasięgiem”. Warto pamiętać, iż wyciąganie wniosków powinno prowadzić do tego, aby następnym razem być w stanie nie popełniać błędów tego samego rodzaju.

5. Nie analizujemy naszych wygranych partii, lecz przyjmujemy, że „i tak byśmy wygrali”. Często także w wygranych pozycjach można znaleźć wiele błędów – dlatego tak ważne jest, aby tak samo krytycznie podchodzić do partii wygranych jak i przegranych.

6. Wygrane partie nie dają nam satysfakcji z dobrze wykonanej pracy. Jeśli daliśmy z siebie dużo (wszystko?!), wówczas mamy prawo być z siebie dumni. W końcu kto jak nie my sami odpowiada za to jakie ruchy wykonujemy? Owszem, przeciwnik utrudnia nam zadanie, jednak to my decydujemy o naszych poczynaniach – tak więc kiedy nie mamy satysfakcji z wygrywania, warto zwrócić uwagę na przyczynę tego stanu.

Jeśli chcecie dowiedzieć się nieco więcej, zapraszam do przeczytania artykułu (3 strony, format PDF): http://beginnerchessimprovement.weebly.com

Potęga ludzkiego umysłu przedstawiona na szachownicy – czyli pakowanie wniosków do jednego worka oraz co ma Tetris do pionkówki

Na czym polega potęga umysłu ludzkiego? Otóż dzięki pewnym pomysłom (ideom) możemy grupować dziesiątki, setki czy tysiące pozycji… niejako w 1! To takie spakowanie wszystkich potrzebnych rzeczy (jednej kategorii)… do jednej walizki!

Dzięki temu, że człowiek potrafi nazywać i opisywać rzeczy za pomocą różnych nazw. Z uwagi na to jest możliwe także zebranie pewnych grup pozycji po to, aby łatwiej je grupować. A stąd tylko krok do tego, aby dzięki pewnym ideom można było je „w lot” oceniać. Chciałbym pokazać na czym polega grupowanie pewnych idei, tak by można było dzięki nim szybko radzić sobie w określonych pozycjach. Oczywiście podkreślam wyraźnie, że nie chodzi o całkowite zwolnienie od myślenia, lecz raczej ułatwienie i przyspieszenie tego procesu.

Twórca Tetrisa pomaga w rozwiązaniu zagadki dotyczącej ustalenia reguł walki (obrony) w końcówce król z pionem przeciwko królowi. Przy okazji zapewnia milionom ludzi na całym świecie świetną rozrywkę, która stała się hitem, gdy ceniony był pomysł, a nie tony grafiki. Dziękujemy ci Aleksiej Pażytnow!

Być może chcecie też się dowiedzieć co ma Tetris do pionkówki? Warto sprawdzić, zwłaszcza że można dodatkowo wykorzystać pomysł na świetną rozrywkę na długie wieczory. Na pewno spodoba wam się link do artykułu na temat wpływu Tetrisa na umysł - zapewaniam, że można połączyć przyjemne z pożytecznym!

Jeśli chcecie dowiedzieć się nieco więcej, zapraszam do przeczytania artykułu (6 stron, format PDF): http://beginnerchessimprovement.weebly.com

Trening czyni mistrza, a świadomy trening sprawia, że stajemy się ekspertami

Czy zastanawialiście się nad tym co sprawia, że jedni osiągają wysoki poziom osiągnięć, a inni zostają całe życie przeciętni? Trening czyni mistrza, a świadomy trening sprawia, że stajemy się ekspertami. Dlaczego tak się dzieje i czy trzeba urodzić się z "dobrymi genami" czy trzeba po prostu poświęcić się danej dziedzinie? Czy można być ekspertem w kilku albo kilkunastu dziedzinach?

Tak, to ja: ekspert w dziedzinie stawania się ekspertem... szwedzki psycholog Anders Ericsson - profesor Uniwersytetu z Florydy

 

Warto byłoby się temu przyjrzeć, ponieważ temat może być bardziej trudny (ale także istotny) niż się pierwotnie wydaje.

Na chwilę obecną mogę powiedzieć tylko to, że:

1. Osoby, które stają się ekspertami wcale nie pracują po 10-12 godzin dziennie (chociaż pracują dużo, jednak w dłuższym okresie czasu)

2. Nie wystarczy jedynie ćwiczyć, ale trzeba robić to efektywnie (tu kłania się tzw. świadomy trening, czyli taki który jest niewygodny, ale bardzo efektywny)

3. To nie (jedynie) geny decydują o tym czy będziemy mogli dojść do wysokiego poziomu, lecz przede wszystkim świadoma, efektywna praca i realny cel wraz z realizowanym planem pracy (naturalne zdolności mogą nam pomagać, ale nie wyręczą nas od wykonania pewnej pracy, którą każdy musi wykonać).

4. Świadomy trening jest wyjątkowo trudnym i jednocześnie najbardziej efektywnym rodzajem wysiłku. Trzeba jednak stopniowo uczyć się tego w jaki sposób wydłużać okresy świadomego treningu (wbrew pozorom niewiele osób wie na czym to polega, a jeszcze mnie to praktykuje).

5. Najczęściej osiągnięcie poziomu eksperta wymaga przerobienia (treningu) około 10 tysięcy godzin. Nie jest to łatwe, gdyż jest wiele pokus i wymaga charakteru, aby poświęcić się na co najmniej kilka (czasem kilkanaście) lat, po to, aby osiągnięć cel, który założyliśmy (zwykle jest to wysoko ustawiona poprzeczka).

6. Najłatwiej zaobserwować efekty naszej pracy poprzez wyniki. Prosta zależność – im lepiej wykonana praca – tym lepsze wyniki (warto jednak pamiętać o pewnych zasadach, które sprawiają, że czasem trzeba się cofnąć, aby przeskoczyć na kolejny poziom).

Czy każdy z nas może być ekspertem w dowolnej dziedzinie? A chociażby w szachach? Dlaczego osiągnięcie poziomu eksperta jest takie trudne? Czemu w szachach jedni uczą się, studiują i trenują po 20 lat i dochodzą do poziomu 1 kategorii, a inni zostają arcymistrzami? Na te i podobne pytania będę chciał próbować udzielić ciekawych odpowiedzi. Niebawem będzie do ściągnięcia plik w PDF, w którym zaprezentuję bardzo istotną próbkę naukowego podejścia do problematyki stawania się ekspertem.

Nazywam się Anders Ericsson, jestem profesorem, psychologiem oraz ekspertem jeśli chodzi o badania nad stawaniem się ekspertem. Podpowiem ci w jaki sposób można dojść do poziomu eksperta w dowolnej dziedzinie - poza muzykami badałem także szachistów i ich osiągnięcia

Fascynujące i skomplikowane tematy - czyli rozważania o szachach na dłuższy okres czasu

Poniżej podaję 3 tematy, które od pewnego czasu "chodzą za mną". Nie są to tematy ani łatwe ani szybkie, jednak na pewno mogą być bardzo interesujące. Przyznam, że powinienem zlecić napisanie o tych tematach innym specjalistom, jednak chce sam spróbować swoich sił (nawet jeśli będzie to nie tak wysokich lotów).

Zobaczmy zatem jakie tematy mnie obecnie nurtują. Jak na razie (w najbliższym okresie) będę starał zająć się opisywaniem: przewagi, oceny pozycji oraz planu. Oto jakie zagadnienia udało mi się znaleźć, które mogą być ciekawie powiązane z powyższymi tematami.

Przewaga - czym w ogóle jest przewaga, jakie mamy rodzaje przewagi, na czym polega realizowanie przewagi czy też co robić, aby uzyskać przewagę, jaka przewaga jest kluczowa (krytyczna) a jaka nie (i kiedy), jakie zalety ma posiadanie przewagi, czym jest tak zwane gromadzenie przewagi i na czym polega zamiana przewagi. Myślę, że to najważniejsze zagadnienia związane z tym terminem. Na pewno będzie możliwość nieco dokładniejszego przyjrzenia się tym tematom.

Ocena pozycji - czym jest, z czego (z jakich elementów) się składa, od czego zależy trudność i jakie najczęstsze popełniamy błędy w ocenie pozycji, kiedy ocena pozycji nie jest możliwa do dokładnego podania (oszacowania), dlaczego różni autorzy podają różną ilość elementów oceny pozycji, jakie są wspólne elementy dla wszystkich autorów, jakie czynniki przyspieszają prawidłową ocenę pozycji, czy ocena pozycji jest tym samym co plan, czy warianty mogą (powinny) zmienić ocenę pozycji, jaką literaturę (oraz ćwiczenia) można polecić do studiowania tematu oceny pozycji, jak komputery oceniają pozycję (na jakie elementy zwracają uwagę), czy zawsze trzeba brać pod uwagę wszystkie elementy oceny pozycji, jak ustalić które elementy pozycji są bardziej istotne od pozostałych, jaki jest związek pomiędzy doświadczeniem, intuicją a szybkością i prawidłowością oceny pozycji, dlaczego początkujący gracze nie zawracają sobie głowy tym tematem, czy można dobrze oceniać pozycję bez uwzględniania kluczowych pozycji oraz planu, czy lepsza jest słowna czy liczbowa ocena pozycji, czy wszyscy gracze tak samo oceniają pozycję (w czym tkwi różnica w ocenie pomiędzy graczami na danych poziomach), po czym można rozpoznać pozycje, których ocena pozycji jest bardzo trudna lub niemożliwa do podania.

Plan - czym w ogóle jest plan, jakie są jego rodzaje i po czym rozpoznać dobry plan od złego, czy i w jaki sposób plan jest związany z oceną pozycji, czy tworzenie planu jest ważne, czy można grać bez planu i jakie są tego skutki, od czego zależy trudność w znalezieniu planu, jaki jest związek planu z teorią szachową zawartą w literaturze, jaką literaturę (oraz ćwiczenia) można polecić do studiowania tematu tworzenia planu, czy znalezienie planu bez oceny pozycji jest trudne albo niemożliwe, jak najlepiej ilustrować plan (słownie, liczbowo albo rysunkami), jakie elementy powodują to, że zrealizowanie naszego planu nie jest możliwe, czy plan i strategia są tym samym, kiedy i jak często trzeba robić plany, po czym poznajemy, że realizacja planu będzie niemożliwa, czy zawsze trzeba trzymać się jednego (ustalonego) planu, czy wskazane jest tworzenie wielu planów czy wystarczy jeden, czy plan wynika z istoty pozycji czy można (trzeba) tworzyć plan według własnych potrzeb, czy można zaplanować całą grę od początku, kiedy tworzenie planu jest niewskazane, czy trzeba odgadywać plany przeciwnika czy tylko wymyślać i realizować własne.

Od razu dodam, że niektóre z w/w tematów zostały już opisane na blogu, a dodatkowo zaznaczam, że opisanie wszystkich powyższych tematów (nie tylko podstawowych zwrotów) może być nie tylko bardzo trudne, ale także czasochłonne (albo po prostu niemożliwe). Nie obiecuję zatem, że opisze je wszystkie, lecz raczej to, że będę się starał więcej pisywać na ich temat. Na ile się to uda... zobaczymy w ciągu najbliższego roku. Nie trzeba zaznaczać, że obecnie jest naprawdę stosunkowo dużo literatury na powyższe tematy. Gdybym był trenerem, to bym was odesłał do konkretnej literatury... i miałbym z głowy pisanie o tym wszystkim. Jednak rozumiem, że nie tędy droga (nie każdy z was ma możliwość zakupu literatury, niektórzy chcą zobaczyć jak będę przedstawiał kolejne zagadnienia, nie każdy potrafi czytać książki w obcym języku, itp.).

Jeśli macie swoje propozycje związane z tematami, które mogą być dla was wyjątkowo ważne czy też fascynujące... i chcecie się nimi podzielić albo chcecie coś dorzucić do trzech wyżej wymienionych, to zapraszam do wymienienia się swoimi przemyśleniami (klikamy w komentarz poniżej i piszemy).

Dlaczego szachy wcale nie są takie łatwe - czyli bardzo trudne zadanie dotyczące wykazania prostoty królewskiej gry

Spróbujmy zastanowić się nad takim zagadnieniem: dlaczego szachy wcale nie są takie łatwe. Zapewniam, że może to być naprawdę bardzo trudne zadanie dotyczące wykazania prostoty królewskiej gry.

Na początek krótko o tym dlaczego szachy są łatwe, proste i szybkie do opanowania:
1. Pozornie proste zasady, których można się nauczyć w ciągu 30-60 minut (w zależności od szybkości pojmowania ucznia).
2. Prosta plansza składająca się z 64 pól (pola 2 kolorów - białe i czarne)
3. Wszystkie informacje jawne - nie ma nic ukrytego (nie ma możliwości ukrycia "asa w rękawie").
4. Brak losowości czy elementu szczęścia (całość rozgrywki zależy jedynie od danego gracza - nie ma tutaj kostki lub ślepego losu).
5. Możliwość nauczenia się gry dla każdego chętnego (i to od wieku już 3-4 lat!)


Teraz o tym czemu szachy mogą być trudne, skomplikowane, głębokie i niesamowicie złożone:
1. Już po 5-6 ruchach obu stron może powstać około 100 milionów pozycji: słowem ilość możliwość rośnie szalenie szybko. Na tyle szybko, że człowiek musi stosować pewne pomysły, aby być w stanie "trafiać" w obszar możliwie optymalnych ruchów.
2. Szacuje się, że ogólna ilość możliwych (legalnych szachowo) pozycji (nie wariantów) na szachownicy waha się w granicach od 10^38 do 10^41. Na pewno jest to dość znacząca wartość. Z tego ogromu możemy wybierać te, które według nas są najbardziej obiecujące. Nie jest to wcale jednak takie proste.
3. W obecnych czasach niemożliwe jest przeliczenie szachów od/do spodu. Wymaga to potężnych mocy obliczeniowych i bardzo długiego czasu (do wykonania wszystkich obliczeń). Większość ekspertów jest zdania, że będzie to możliwe dopiero wówczas, jeśli pojawią sie tzw. komputery kwantowe (wtedy zajmie to zamiast trylionów lat... kilka sekund!). Na razie jednak nie mamy takich możliwości. Warto jednak dodać, że powstały już końcówki 6-bierkowe. Oznacza to, że dla 6 bierek (w tym obowiązkowo oba króle) można w ciągu ułamka sekundy mieć odpowiedź na pytanie: jaka jest ocena pozycji (remis, wygrana, przegrana) w zależności od tego kto jest na ruchu (jedyny warunek to legalna pozycja). Jest to idealna ocena, która nie może być już NIGDY zmieniona (zakładam, że programiści nie popełnili żadnego błędu, który wpłynie na to, że ocena może być niepoprawna). Tak więc część szachów mamy już "do dna" rozpracowaną.
4. W szachach niemożliwe (i w pewien sposób także niepotrzebne) jest przeszukanie i ocenianie wszystkiego (tzw. każdej pozycji). Dlatego trzeba stosować algorytmy, które będą nam pomagały w istotny sposób redukować niepotrzebne obliczenia. Nie trzeba chyba dodawać, że w obszarze szachów komputerowych OGROMNY postęp jaki został poczyniony (obecnie silniki grają z siłą ok. 3200-3300 ELO!), zawdzięczamy genialnym programistom i naukowcom, którzy udoskonalili swoje programy, tak aby natychmiast odrzucały potężne "drzewa wariantów", które nie są w ogóle brane pod uwagę (dla mistrza szachowego) jak też znacznie ulepszone algorytmy oceny pozycji. Na końcowy efekt składa się też bardzo duża moc obliczeniowa komputerów. Wystarczy powiedzieć, że program Deep Blue, który wygrał mecz z Kasparowem w maju 1997 roku... obecnie zostałby zmiażdżony (!) przez dowolny czołowy silnik świata (w tym także darmowe). Szacowany poziom ówczesnego programu to ok. 2650 (ELO), a dzisiejsze krzemowe potwory na przeciętnym laptopie "wyciągają" (zwłaszcza w trybie wieloprocesorowym) 3100-3200 ELO.
5. Szachy przetrwały setki lat właśnie dlatego, że są na tyle skomplikowane, iż nie da się ich do końca "rozgryźć". Owszem są pewne typy pozycji, których już nie sposób "poprawić" (głównie w końcowej fazie gry), lecz zdecydowana większość (zwłaszcza w debiucie) nie jest możliwa do definitywnego określenia. Z uwagi na to stosuje się oceny typu "białe stoją lepiej", a nie "białe mają wygraną pozycję". Jak wyżej zostało podkreślone - w końcowej fazie gry (6 bierkowe tablice końcówek) można już dawać definitywną ocenę (tzn. taką bez możliwości udoskonalenia) .

Podsumowując: szachy są bardzo złożoną grą. Wiele ludzi pyta - jak to możliwe, że komputery (silniki szachowe) grają tak solidnie? Jeszcze 10 lat temu nie wierzono, że do roku 2010 najsilniejszy szachista nie będzie tym białkowym, lecz krzemowym. Dziś nikt nawet nie kwestionuje tego, że programy są tak silne, że jedynie super eksperci są w stanie zremisować partie z takimi potworami. Dawniej (25-30 lat temu) wyzwaniem było to, aby komputer zremisował chociaż jedną partię z arcymistrzem, a teraz odwróceniu uległa perspektywa: poszukuje się śmiałków, którzy są w stanie zremisować przeciwko najsilniejszym na świecie silnikom. Jestem przekonany, że zgrana grupa szachistów korespondencyjnych byłaby w stanie tego dokonać - jednak wymagałoby to wiele wysiłku.

A teraz kolejne pytanie: jak to możliwe, że człowiek potrafi rozgrywać partie na tak wysokim poziomie? Co sprawia, że najlepsi na świecie odnajdują tę mityczną "nić Ariadny", dzięki której przechodzą "suchą nogą" przez ten niezgłębiony labirynt szachowych możliwości? Tutaj z ogromną pomocą przychodzą właśnie idee oraz ocena pozycji, która składa się z wielu elementów. Gdybyśmy nie doszli do odkrycia (stworzenia) pojęć typu: przewaga, słabość, atak, obrona, linia, punkt, inicjatywa czy też plan... to poziom naszych partii przypominałby poziom przedszkolaka grającego w wojnę (gra w karty). Sam przekonałem się o POTĘDZE związanej ze stosowaniem różnych algorytmów oraz pojęć typu: plan, przewaga, realizacja przewagi, strefa remisowa. Z pewnością musi robić wrażenie fakt, że dzięki ich stosowaniu możliwe jest szybkie i bezbłędne opracowanie (na podstawie wniosków) pewnych schematów, które mogą być wykorzystywane w całej strefie szachowej twórczości. Wystarczy wspomnieć jeden (dla wielu banalny) wniosek: jeśli przeciwnik nie ma możliwości zrealizowania osiągniętej przewagi, to jej wielkość nie ma znaczenia. Co to daje? Dzięki temu możemy dojść do pojęcia typu "twierdza" - czyli pozycja, w której jedna ze stron ma plan, który nie może zostać obalony - przykładowo pilnowanie kluczowych pól (pola) bez opanowania których wygrana nie będzie możliwa. I jeśli nie znajdziemy "dziury" w postaci pojęcia "zugzwangu", wówczas nie jest możliwe wygranie dowolnej pozycji spełniającej powyższy warunek.

Tak więc człowiek jako gatunek (w tym: miliony graczy, naukowcy, badacze, programiści, trenerzy, twórcy szachowej teorii, dyskusji, itd.) dali początek szachowej "wspinaczce". Obecnie poziom ten jest oceniany jako 2850 (jak na razie Kasparow określił go jako szachowy "Mont Everest" - niedaleko jego zdobycia jest szachowy Mozart - arcymistrz Magnus Carlsen). Natomiast poziom dla silników szachowych obecnie jest na wysokości 3400. Wielu chętnych podejmuje się próby określenia maksymalnej wysokości szachowej doskonałości - czy to poziom 4000, 5000 a może 10.000? Jak na razie nikt tego nie wie i nie bardzo wiadomo jak szacować taki poziom (ja się skłaniam, że jest to nie dalej niż 5000). Pamiętajmy, że dzięki wysiłkom wielu milionom pasjonatów szachowych (różnego kalibru) możemy dziś cieszyć się niespotykanym jak dotąd poziomem szachowej rozgrywki.

Niemiecki arcymistrz Robert Hubner - autor słynnego cytatu o tych, którzy sądzą, że posiedli sekret szachów

Na koniec tego krótkiego wstępu chciałbym jako drobną zachętę do przemyślenia tematu... zaproponować cytat niemieckiego arcymistrza Roberta Hubnera:

Those who say they understand Chess, understand nothing
Ci, którzy mówią, że rozumieją szachy, tak naprawdę nic nie rozumieją.

Osobiście jak najbardziej szczerze i jednoznacznie stwierdzić, że im bardziej zgłębiam tajemnice szachów, tym mniej je rozumiem. Nie wiem jak się nazywa to zjawisko (i czy ma w matematyce lub innych naukach jakieś określenie), ale na pewno im więcej poszukuję i odkrywam, tym więcej pojawia się nowych wątpliwości, hipotez i pytań. Nie jestem pewien czy ktoś z was ma podobnie a tym bardziej czy ktoś mi uwierzy albo chociażby zrozumie...